سرمایهگذاران و کارآفرینان موفق از هر فردی بهتر میدانند که اهمیت سواد مالی چیست و معتقدند که برای ارتقای طبقه اقتصادی، داشتن سواد مالی بسیار ضروریتر از کسب درآمد بسیار بالا است. در این مطلب با اصول تشکیل دهنده و مفاهیم بنیادین موجود در سواد مالی و همچنین، روشهای تقویت آن بهطور کامل آشنا میشویم.
سواد مالی چیست و چرا اهمیت دارد؟ راهنمای کامل مدیریت درآمد، هزینه و پسانداز
فهرست مطالب
فهرست مطالب
سواد مالی چیست؟
«سواد مالی» (Financial Literacy) به توانایی درک مفاهیم مالی و بهکارگیری مهارتهای مختلف مانند مدیریت بودجه شخصی، سرمایهگذاری و مدیریت هزینهها گفته میشود. به بیان سادهتر، سواد مالی بهمعنای دانش مورد نیاز برای کسب درآمد بیشتر و مدیریت مالی مؤثر است. افرادی که میدانند سواد مالی چیست، منابع مالی خود جوری مدیریت میکنند تا سرمایه قبلی باعث درآمدزایی و ایجاد سرمایههای جدید شود.
اصول بنیادین سواد مالی چیست؟
سواد مالی دارای ستونهایی مانند کسب درآمد یا بودجهبندی است. در ادامه این اصول را معرفی میکنیم.
- «کسب درآمد» (Earning)
- « بودجهبندی» (Budgeting)
- «پسانداز» (Saving)
- «سرمایهگذاری» (Investing)
- «مدیریت بدهی» (Debt Management)
- «حفظ و نگهداشت» (Protecting)
حال که میدانیم ستونهای زیربنایی سواد مالی چیست، هر کدام از آنها را توضیح میدهیم.
۱) کسب درآمد
کسب درآمد به معنای تمام ورودیهای مالی در طول ماه است. افرادی که میدانند سواد مالی چیست، همواره تلاش میکنند تا در کنار درآمد اصلی خود، منابع درآمدی جانبی داشته باشند. وجود منابع درآمدی مختلف به افراد کمک میکند تا در بحرانهای اقتصادی، تابآوری بالاتری داشته باشند. تنوع در منابع درآمدی به افراد کمک میکند تا اگر یکی از حقوقهای خود را از دست دادند، با سایر منابع درآمدی زندگی اقتصادی خود را پیش ببرند.
۲) بودجهبندی سرمایه
بودجهبندی سرمایه بهمعنای خرجکردن هوشمندانه، مدیریت هزینهها و مصرف بهینه مبتنی بر منابع موجود است. بودجهبندی سرمایه حول دو مفهوم مهم قرار دارد که در ادامه معرفی میکنیم.
- «نیازها» (Needs): هر آنچه برای ادامه یافتن زندگی و سلامت جسمانی و روانشناختی ما ضروری است. برای مثال، وعدههای غذایی، پوشاک، لوازم منزل یا خانهای برای سکونت برخی از نیازهای اولیه انسان است.
- «خواستهها» (Wants): تمایلات و علاقههایی که به رضایت بیشتر از زندگی یا لذت بردن از آن کمک میکند. برای مثال، مهمانیهای هفتگی، رفتن به رستوران یا خرید اشتراک برنامهای خاص جزو خواستههای ما هستند.
افراد با سواد مالی بالا هزینههای خود را طبقهبندی میکنند تا از برآورده شدن نیازهای اصلی مطمئن شوند و همچنین، بخشی از درآمد خود را به برآورده کردن خواستهها اختصاص میدهند. ایجاد یک بودجهبندی مدون به ما کمک میکند تا نیازهای بنیادین خود را قربانی خواستهها نکنیم و در دام بدهیهای غیرضروری و قرض گرفتن از دیگران نیوفتیم.
در ادامه مؤثرترین شیوههای بودجهبندی مالی را معرفی میکنیم.
- بودجهبندی ۲۰،۳۰، ۵۰
- بودجهبندی صفرمبنا
- بودجهبندی معکوس
- بودجهبندی ۱۰، ۲۰، ۷۰
حال که میدانیم هر کدام از شیوههای بودجهبندی در سواد مالی چیست، در ادامه آنها را توضیح میدهیم.
۱) بودجهبندی ۲۰، ۳۰، ۵۰
در این روش بودجهبندی سرمایه خود را به سه دسته نیازها، خواستهها و پسانداز یا بدهیها تقسیم میکنیم. در ادامه هر کدام از دستهها را توضیح میدهیم.
- ۵۰ درصد برای نیازها: هزینههای حیاتی مانند اجارهخانه، قبوض، اقساط وامهای ضروری، خوراک و بهداشت که نمیتوان از آنها صرفنظر کرد.
- ۳۰ درصد برای خواستهها: هزینههای مربوط به سبک زندگی و تفریحات مانند کافهرستوران، اشتراک پلتفرمهای فیلم، تفریح و خرید پوشاک غیرضروری که برای افزایش رفاه اجتماعی به آنها نیاز داریم.
- ۲۰ درصد برای پسانداز و بدهی: بخش پسانداز و بدهیها شامل واریز به صندوق اضطراری، سرمایهگذاری در بورس یا طلا و پرداخت سریعترِ بدهیهای با بهره بالا میشود.
این مدل از بودجهبندی استانداردترین روش تقسیمبندی ماهیانه است و برای بسیاری از افراد کاربرد دارد.
۲) بودجهبندی بر مبنای صفر
در این روش از ابتدای ماه و به محض دریافت حقوق، برای ریال به ریال درآمد خود برنامهریزی میکنیم. برای مثال اگر ۱۰۰۰ دلار درآمد داریم، ابتدا تمام نیازهای ماه خود را مینویسیم و سپس، سرمایه خود را به آنها اختصاص میدهیم.
- ۲۰۰ دلار پسانداز
- ۷۰ دلار آرایشگاه
- ۴۵۰ دلار خرج روزانه
- ۲۰۰ دلار اجاره خانه
- ۸۰ دلار خرج روزمره
مدل بودجهبندی برمبنای صفر نیاز به نظم و دقت بالایی دارد. در نتیجه این مدل برای افرادی مناسب است که تمایل دارند تا بهطور جزئی، تمام مخارج خود را تحت نظر داشته باشند.
۳) بودجهبندی معکوس
در این روش از همان ابتدای ماه، پسانداز خود را کنار میگذاریم و در ادامه تنها برای باقیمانده پول خود برنامهریزی میکنیم. این بودجهبندی برای افرادی کاربرد دارد که اهمیتی به جزئیات مخارج ماهانه نمیدهند اما هدفگذاریهای مالی دقیق داشته و تلاش میکنند تا هر طور شده پسانداز خود را داشته باشند.
۴) بودجهبندی ۱۰، ۲۰، ۷۰
در روش بودجهبندی ۱۰، ۲۰ و ۷۰ نیز سرمایه خود را در سه سبد متفاوت قرار میدهیم. در ادامه این موارد را معرفی میکنیم.
- هزینههای زندگی: ۷۰ درصد از درآمد خود را صرف نیازهای اولیه و تمایلات یا خواستهها میکنیم.
- پسانداز و سرمایهگذاری: ۲۰ درصد یا یکپنجم درآمد خود را پسانداز میکنیم.
- بدهی یا امور خیریه: ۱۰ درصد از درآمد خود را به وامها، بدهیها یا امور خیریه اختصاص میدهیم.
روش بودجهبندی ۱۰، ۲۰، ۷۰ برای افرادی که بدهی زیادی دارند، بسیار کاربردی است و در کنار گذران زندگی، به مرور میتوانند فشار بدهیها را نیز از زندگی بردارند.
۳) پسانداز
پسانداز یا کنار گذاشتن بخشی از درآمدهای ماهیانه، کلید دستیابی به امنیت مالی در آینده است. بهطور کلی پساندازها در دو دسته «پسانداز اضطراری» (Emergency Fund) و «پسانداز بلندمدت» (Long Term Fund) قرار میگیرند. پسانداز اضطراری شامل پسانداز مالی برای ۳ تا ۶ ماه زندگی است و شامل هزینههای پیشبینینشده مانند اخراج از محل کار، بیماری یا مسافرت نامنتظره میشود. درحالیکه پسانداز بلندمدت به خریدهای بزرگ آینده مانند مسکن یا ماشین مربوط میشود.
در ادامه بهترین شیوههای پسانداز را معرفی میکنیم.
- ایجاد سبدهای مالی: تمام مخارج خود را فهرست کنیم و برای هر کدام از هزینهها مانند خوراک روزانه، پوشاک، سفر و تفریحات سبد مالی جداگانه در نظر بگیریم. همچنین تمام خریدهای کوچک و غیرمستمر در یک سبد قرار دهیم.
- پسانداز ابتدای ماه: صندوقی برای پسانداز بلندمدت تعریف کنیم و در ابتدای هر ماه و به محض واریز حقوق، بخشی از درآمد خود را به این صندوق منتقل کنیم. پسانداز ابتدای ماه، فرایند صرفهجویی را سادهتر میکند.
- حذف هزینههای غیرضروری: به تدریج تلاش کنیم تا خریدهای لوکس یا غیرضروری مانند خریدهای هنگام پاساژگردی را به حداقل برسانیم.
- تعریف اهداف شفاف: مسیر پیشرفت مالی و اهداف خود را مانند صندوق اضطراری، خرید ماشین یا هزینههای تحصیل در این مسیر شناسایی کنیم.
توجه داشته باشید که عادت به پسانداز ماهیانه تنها با انتخاب گامهای کوچک و تمرین حسابگری امکانپذیر است. در نتیجه با کمالگرایی در پسانداز و ایجاد فشار اقتصادی، فشار روانی زیادی به خود و خانواده نیاورید. قرار گرفتن در فشار اقتصادی، تابآوری روانی افراد را کاهش میدهد و در نهایت، روند ایجاد عادت با شکست همراه میشود.
۴) سرمایهگذاری
افراد با هوش مالی بالا بهخوبی میدانند که پسانداز کردن به خودی خود نمیتواند جایگاه اقتصادی افراد را در جامعه افزایش دهد. در نتیجه سرمایهگذاریهای دقیق و محتاطانه در کنار پسانداز مستمر میتواند ثبات مالی را به ویژه در اقتصادهای دارای تورم تقویت کند. روشهای متعددی برای سرمایهگذاری وجود دارد که در ادامه مهمترین آنها را معرفی میکنیم.
- بازار بورس داخلی: بخشی از مالکیت بسیاری از شرکتهای تولیدی و کارخانههای بزرگ در بازارهای سهام قابل خرید و فروش است. معاملهگران حرفهای با ارزیابی صورتهای مالی و تحلیل تکنیکال سهامها، اقدام به خرید سهامهای سودآور میکنند.
- صندوقهای شاخص: این صندوقها شامل سبدهایی میشود که رشدی مطابق با داراییهای کلان مانند شاخص کل بورس یا شاخص ۵۰۰ شرکت برتر دارد. صندوقهای شاخص، امنیت معامله بالاتری دارند اما سرعت سودآوری یا زیاندهی آنها بسیار ملایمتر است.
- صندوقهای EFT–Exchange-Traded Fund: این صندوق مجموعهای از سهامها، اوراق قرضه، طلا یا حتی ارز دیجیتال است که در هر ساعتی از روز میتواند خرید و فروش شود. مزیت صندوقهای EFT در محدود نبودن زمان معامله و همچنین امکان خرید با سرمایههای بسیار ناچیز است.
- صندوقهای کالا: انواع صندوقهای کالا برای سرمایهگذاری در کالایی خاص مانند طلا یا نقره به وجود آمدهاند. این صندوقها به عنوان جایگزینهای سادهتر برای خرید فیزیکی کالاها با هدف سرمایهگذاری در نظر گرفته میشوند.
- ارز دیجیتال: انواع ارزهای دیجیتال مانند بیتکوین یا تتر به عنوان منابع مالی غیررسمی محسوب میشود که در تمام دنیا امکان خرید وفروش دارند. بازار ارزهای دیجیتال با نوسانات شدیدتری همراه است و سرمایهگذاری در آنها از راههای سرمایهگذاری پرریسکتر به حساب میآید.
- اوراق قرضه: خرید اوراق قرضه به معنای قرض دادن پول به دولت یا شرکتی خاص است. این نوع از سرمایهگذاری امنیت بسیار بالایی دارد و افراد در این شیوه میتوانند سود ثابت مشخصی را بهطور مداوم دریافت کنند.
- قرادادهای مضاربه: در این مدل از سرمایهگذاری، افراد سرمایه خود را در اختیار متخصصانی قرار میدهند که معاملات تجاری انجام میدهند و در نهایت، سهم سرمایهگذار را از سود معامله پرداخت میکنند.
- املاک یا ماشین: خرید و فروش املاک یا ماشین یکی از سودآورترین شیوههای سرمایهگذاری است که نیاز به توانمندیهای مذاکره، شناخت بازار و سرمایه اولیه بسیار بالا دارد. سرمایهگذاران در این شیوه نیز در خطر کلاهبرداری قرار میگیرند.
مهارت سرمایهگذاری تنها با تمرین و تجربه شکست تقویت میشود. افراد همواره در آغاز یادگیری این مهارت، اشتباهاتی انجام میدهند تا تجربه بیشتری کسب کنند.
اگر سرمایهگذاریهای اولیه با اصل سرمایه انجام شود، احتمال ورشکستی بسیار افزایش مییابد. در نتیجه بهتر است در ابتدا سواد مالی خود را با سرمایهگذاری مبالغ کمتر و در صندوقهای کمریسکتر تقویت کنید. در این مرحله قصد رسیدن به سودهای کلان نداریم، بلکه هدف ما یادگیری «فرایند سرمایهگذاری» و درک نوسانات بازار است.
۵) مدیریت بدهی و اعتبار
پرداخت به موقع بدهیها و حفظ رتبه اعتباری یکی از مهمترین مؤلفههای ثبات اقتصادی در شرایط بحران است. اگر با بدقولیهای مالی رتبه اعتباری خود را در نگاه دوستان یا مراکز مالی از دست بدهیم، در مواقع ضروری امکان دریافت وام یا قرض گرفتن از دیگران را نخواهیم داشت. افرادی که میدانند سواد مالی چیست، راهکارهای متعددی برای حفظ رتبه اعتباری دارند که در ادامه بیان میکنیم.
- محاسبه توان پرداخت پیش از دریافت وام
- جستوجوی فعالانه و انتخاب وامهایی با کمترین نرخ بهره
- اولویتبندی پرداخت بدهیها در ابتدای ماه
همواره توجه داشته باشیم که دریافت وام یا قرض گرفتن از دوستان، فشار روانی زیادی به همراه دارد. بر این اساس تنها هزینه وام دریافتی و سود آن را برنمیگردانیم، بلکه هزینه فشار روانی ناشی از وام را نیز در طول زمان پرداخت میکنیم.
۶) محافظت از داراییها
سرمایه افراد در عصر تکنولوژی همواره در معرض انواع کلاهبرداریهای آنلاین قرار دارد و افرادی که میدانند سواد مالی چیست، شیوههای مختلفی برای محافظت از داراییهای خود دارند. در این بخش، با مهمترین شیوهها آشنا میشویم.
- نظارت بر تراکنشهای مالی: ارزیابی منظم بر حسابهای بانکی و صورتحسابهای مالی
- حفظ محرمانگی کارتها: به اشتراک نگذاشتن تصویر کارت بانکی در هنگام جابجایی وجه و صرفاً ارسال شماره حساب برای واریزیها
- خرید پوششهای بیمهای: انتخاب بهترین خدمات بیمهای برای اموال ارزشمندتر یا در شرایط اضطراری مانند بیمه سرقت، آتشسوزی یا آسیب
- چک کردن فیشهای خرید: عادت به بررسی فاکتور خرید برای تمام خریدهایی که با کارت اعتباری انجام میشود.
- پخش کردن داراییها: داشتن چند کارت بانکی متمایز و تفکیک دارایی در آنها
- تمایز بین حسابهای با سرمایه بیشتر از خریدهای جاری: جدا بودن کارت بانکی مربوط به سرمایهگذاریها با کارتهای خرید روزانه
- داشتن صندوقی امن در منزل: وجود انواع گاوصندوقها یا محفظههای قفلدار در موقعیتهای غیرقابل دید برای احتمال سرقت از منزل
- پخش کردن داراییهای فیزیکی: قرار دادن اموال فیزیکی در سه بخش موقعیت مکانی متفاوت و با دسترسی آسان
ما بهطور روزانه از کارتهای بانکی خود استفاده میکنیم و گاهی یک اشتباه یا بیدقتی کوچک میتواند با شکست مالی بزرگی همراه باشد. در نتیجه توجه به حفظ داراییها به ویژه در بحرانهای اقتصادی، به اندازه درآمدزایی و به دست آوردن آنها اهمیت دارد.
مفاهیم بنیادین سواد مالی چیست؟
یادگیری مفاهیم بنیادین مانند تورم، بهره یا ارزش زمانی پول در تقویت سواد مالی ضرورت دارد. در ادامه مهمترین مفاهیم مالی را توضیح میدهیم.
- «رکود و تورم» (Recession and Inflation)
- «نرخ بهره واقعی» (Real Interest Rate)
- «مالیات» (Taxes)
- «تنوعبخشی» (Diversification)
- «نقدشوندگی» (Liquidity)
- «تحمل ریسک» (Risk Tolerance)
- «ارزش زمانی پول» (Time Value of Money – TVM)
- «تخصیص دارایی» (Asset Allocation)
در ادامه هر کدام از مفاهیم را به طور کامل توضیح میدهیم تا یاد بگیریم که نقش آنها در سواد مالی چیست.
۱) تورم و رکود
تورم و رکود جزو مهمترین مفاهیم اقتصادی موجود در تعاملات مالی است و پیامدهای آن بر تمام تصمیمات اقتصادی افراد تأثیر مستقیمی دارد. در ادامه با تعریف سادهای از این دو مفهوم آشنا میشویم.
- تورم: پایین آمدن ارزش پول که منجر به کاهش قدرت خرید در طول زمان میشود.
- رکود: کاهش معاملات تجاری و فرصتهای شغلی که با افزایش بیکاری همراه است.
هنگامی که در یک جامعه تورم و رکود همزمان وجود داشته باشد، با اصطلاح «رکود تورمی» مواجه هستیم. به این معنا که همزمان با افزایش قیمت محصولات، میزان تولید و درآمدزایی جامعه نیز کاهش یافته است. هنگام مواجهه با رکود تورمی، نگهداری بلندمدت پول نقد یا داشتن صرفاً یک منبع درآمد از بزرگترین خطرات اقتصادی محسوب میشود.
۲) نرخ بهره واقعی
بهره به معنای هزینهای است که برای استفاده از سرمایه سایر افراد میپردازیم و بر این اساس، «نرخ بهره واقعی» به معنای بهرهای است که پس از کسر نرخ تورم به دست میآید. به بیان سادهتر، با ارزیابی نرخ بهره واقعی، به یکی از دو حالت زیر میرسیم.
- پیشی گرفتن از تورم: اگر سود حاصل از سرمایهگذاریها از تورم بیشتر باشد، سرمایه ما نسبت به گذشته ارزشمندتر میشود و جایگاه اقتصادی ما بالاتر رفته است.
- عقب ماندن از تورم: اگر میزان نرخ تورم یا افزایش قیمت محصولات و خدمات از سود سرمایهگذاری بیشتر باشد، سرمایه ما نسبت به گذشته بیارزشتر میشود و جایگاه اقتصادی ما کاهش یافته است.
برای مثال اگر بانک به ما ۲۰٪ سود میدهد اما تورم ۳۰٪ و نرخ بهره واقعی منفی ۱۰٪ است. در نتیجه با وجود دریافت سود، قدرت خرید ما کاهش مییابد.
۳) مالیات
مالیات به معنای پرداخت هزینه به دولت است که بر روی درآمد، میزان کالاهای مصرفی یا داراییها وضع میشود. دولتها مالیات مردم جامعه را برای پرداخت حقوق کارمندان دولتی، انجام خدمات عمومی یا سازندگیهای کلان مورد استفاده قرار میدهند.
بسیاری از محصولات موجود در بازار، کالاهای وارداتی به کشور و خدمات عمومی شامل مالیات میشود. همچنین بهطور کلی خدمات و کالاهای غیرضروری مالیات بسیار بیشتری نسبت به کالاهای پایه دارند. با توجه به تفاوت میزان مالیات وضعشده بر هر کدام از محصولات یا خدمات، انتخاب کالاها یا خدمات با مالیات کمتر، میتواند یکی از شیوههای مدیریت مالی محسوب شود.
۴) تنوعبخشی سرمایهگذاری
تنوعبخشی سرمایهگذاری به معنای توزیع سرمایه بین داراییهای مختلف مانند سهام، اوراق قرضه، ملک، طلا یا نقدینگی به جای تمرکز بر یک دارایی خاص است. هنگامی که تخممرغهای خود را در سبدهای متفاوت قرار میدهیم، با آسیب به یکی از سبدها، کلیت سرمایه تحت خطر قرار نمیگیرد.
همچنین افرادی که میدانند سواد مالی چیست، سبدهای خود را جوری انتخاب میکنند تا همبستگی معکوس با یکدیگر داشته باشند، در نتیجه با افت یک سبد، سبد دیگر افزایش مییابد و همواره امکان برداشت سرمایه بدون ضرر وجود دارد.
۵) نقدشوندگی
نقدشوندگی بهمعنای توانایی تبدیل سریع و بدون افت ارزش یک دارایی به پول نقد است. وجود سبدهای سرمایهگذاری دارای نقدشوندگی بالا برای شرایط اضطراری بسیار حیاتی هستند اما بهطور معمول، این سبدها سودآوری کمتری دارند. در ادامه برای مثال، نقد شوندگی دو سبد سرمایهگذاری مختلف را با یکدیگر مقایسه میکنیم.
- صندوقهای EFT: افراد بهصورت روزانه میتوانند سرمایه خود را از صندوقهای EFT خارج کنند و در نتیجه این صندوقها نقدشوندگی بسیاربالایی دارند.
- املاک: فروش یک آپارتمان بهطور میانگین ماهها زمان میبرد و بر این اساس، سرمایهگذاری در ملک نقدشوندگی پایینی دارد.
با توجه به تنوع در نقدشوندگی سبدهای مالی، همیشه بخشی از دارایی خود را در ابزارهایی با نقدشوندگی بالا نگه داریم تا در مواقع اضطراری مجبور به فروش ارزان داراییهای بزرگ خود نشویم.
۶) تحمل ریسک
تحمل ریسک به میزان توانایی و تمایل یک فرد برای پذیرش احتمال ضرر در سرمایهگذاری به امید کسب سود بیشتر است. عوامل شخصیتی، اجتماعی و اقتصادی متعددی بر تحمل ریسک افراد تأثیرگذار است که در ادامه مهمترین آنها را معرفی میکنیم.
- میزان آسیبپذیری به استرس
- سن
- میزان درآمد
- وضعیت مالی باثبات
- داشتن دوستان حمایتگر
- قاطعیت و خطرپذیری
- وضعیت مالی خانواده
برای مثال، یک جوان ۲۵ ساله از خانوادهای مرفه و با خلق و خوی آرام تحمل ریسک بسیار بالاتری نسبت به پدری ۵۸ ساله از خانواده متوسط و در آستانه بازنشستگی دارد. ما نیز با خودآگاهی نسبت به تحمل ریسک خود، میتوانیم استراتژی سرمایهگذاری کارآمدتری را انتخاب کنیم.
۷) ارزش زمانی پول
ارزش زمانی پول به این معناست که یک واحد پول که امروز در اختیار داریم، آیا ارزشمندتر از همان یک واحد پول در آینده است یا بیارزشتر میشود.
مبتنی بر این مفهوم، با گذشت زمان بیشتر، حجم داراییهای سرمایهگذاری شده نیز افزایش بیشتری پیدا میکند. در نتیجه برای سرمایهگذاری موفق، مؤلفه «گذر زمان» نیز به اندازه «میزان دارایی» اهمیت دارد.
به بیان سادهتر، هر چه زودتر سرمایهگذاری را شروع کنیم، پول ما زمان بیشتری برای رشد دارد و حتی سرمایههای بسیار ناچیز نیز در طول زمان مناسب، میتوانند به ثروتهای بزرگ تبدیل شوند.
۸) تخصیص دارایی
تخصیص دارایی بهمعنای تصمیمگیری در این باره است که چند درصد از کل ثروت ما در سبدهای مختلف دارایی مانند سهام، طلا یا ارز دیجیتال قرار بگیرد. افراد با شیوه تقسیمبندی سرمایه در سبدهای مختلف، استراتژی مالی خود را تعیین میکنند. بهطور کلی استراتژیهای سرمایهگذاری مالی دارای ۳ مؤلفه اصلی هستند.
- زمان سرمایهگذاری: بازه زمانی سرمایهگذاری کوتاهمدت یا بلندمدت
- ضریب خطر و سوددهی: «پرخطر اما پرسود» یا «کمخطر اما کمسود»
- میزان نقدشوندگی: «نقدشوندگی بالا» یا «نقدشوندگی پایین»
بهطور کلی سرمایههای کلان شامل سبدهای سرمایهگذاری متنوعی هستند. تعیین درصد هر کدام از سبدها، شیوه استراتژی ما را تعیین میکند. برای مثال، با انتخاب سبدهای پرخطرتر اما پرسودتر، استراتژی جسورانهتری خواهند داشت و از آنسو، سبدهای امنتر و با سود کمتر، استراتژيهای محتاطانهای را انتخاب میکنند.
در ادامه مثالی از تقسیمبندی سرمایهگذاری ارائه میدهیم.
- اختصاص ۱۵ درصد به سهامهای پتروشیمی به عنوان سبد پرریسکتر اما با سوددهی بالا
- اختصاص ۵۰ درصد به صندوقهای طلا به عنوان سبد امنتر اما با روند سوددهی بلندمدت
- اختصاص ۱۰ درصد به رمزارز به عنوان سبد بسیار پرریسک اما همراه با جهش مالی
- اختصاص ۲۵ درصد به صندوقهای درآمد ثابت به عنوان درآمد ماهیانه و نقدشوندگی بسیار بالا اما سودکمتر
در مثال بیانشده، با توجه به نقش سبدهای کمریسک و محتاطانه در این سرمایهگذاری، میتوانیم استراتژی تعیینشده را بهعنوان استراتژی محتاطانه و با سود پایینتر و نقدشوندگی بالا در نظر بگیریم. به این معنا که استراتژی حاضر به درآمدزایی بیشتر نمیرسد اما سرمایه فرد را میتواند از تهدید تورم حفظ کند.
تفاوت سواد مالی و هوش مالی چیست؟
سواد مالی به دانش تخصصی برای حفظ و افزایش سرمایهها اشاره دارد، در حالیکه هوش مالی یک توانمندی برای شناسایی الگوهای مالی و سرمایهگذاری درست است. در ادامه هر کدام از این مفاهیم را بهطور کامل توضیح میدهیم.
- «سواد مالی» (Financial Literacy): مجموعهای از دانشها، مفاهیم و مهارتهای پایهای مانند درک تورم، بهره، پسانداز، سرمایهگذاری، بدهی، بودجهبندی و مالیات که افراد برای تصمیمگیریهای مالی آگاهانه به آنها نیاز دارند.
- «هوش مالی» (Financial IQ): توانایی عملی در سرمایهگذاری درست و یافتن راههای درآمدزایی که با تفکر تحلیلی و استراتژیک در بهکارگیری دانش مالی برای حل مشکلات واقعی همراه است.
افراد با هوش مالی بالا استعداد ذاتی خوبی در شناسایی فرصتها و ثروتآفرینی در شرایط متغیر دارند، درحالیکه سواد مالی با یادگیری و کسب مهارتهای جدید به دست میآید.
چگونه سواد مالی خود را از صفر ارتقا دهیم؟
ارتقای سواد مالی در تمام طول عمر ادامه دارد و یادگیری مفاهیم نظری و تجربه کردن آنها در زندگی اتفاق میوفتد. در این مسیر، ابتدا «ذهنیت» (Mindset) مورد نیاز برای شناخت مسیرهای درآمدزایی و حفظ سرمایه به وجود میآید و به موازات آن، انواع مهارتهای مالی عملی در زندگی مانند سرمایهگذاری یا مدیریت مالی را تمرین میکنیم. در ادامه به شما خواهیم گفت که بهترین مسیرهای یادگیری سواد مالی چیست.
- کتابهای سواد مالی
- پادکستهای سواد مالی
- دورههای آموزشی سواد مالی
حال که میدانیم راههای ارتقاء سواد مالی چیست، در ادامه برخی از بهترین نمونهها را برای هر کدام معرفی میکنیم.
۱) بهترین کتابهای ارتقا سواد مالی چیست؟
مطالعه کتابهای تخصصی، پایههای نظری ما را برای کسب سواد مالی میسازند. در ادامه ضروریترین کتابهای تقویت سواد مالی را معرفی میکنیم.
- «پدر پولدار، پدر بیپول» (Rich Dad Poor Dad): این کتاب گزینه مناسبی برای شکلگیری ذهنیت مالی در نوجوانان است. «رابرت کیوساکی» (Robert Kiyosaki) در این کتاب، تفاوت بین دارایی و بدهی را به زبان ساده آموزش میدهد.
- «روانشناسی پول» (The Psychology of money): این کتاب با نوشته «مورگان هاوزل» (Morgan Housel)، بر جنبههای رفتاری و روانی تصمیمات مالی تمرکز دارد و با مطالعه آن یاد میگیریم که موفقیت مالی بیش از آنکه به هوش ریاضی بستگی داشته باشد، به رفتارهای روزمره ما بستگی دارد.
- «ثروتمندترین مرد بابل» (The Richest Man in Babylon): «جورج کلاسون» (George Clason) در این کتاب، اصول پایهای پسانداز و سرمایهگذاری را در قالب داستانی قدیمی از سنگنوشتههای دوران بابل بیان میکند که فردی در جامعه آن دوران، با رعایت این اصول از شخصی مقروض و تحت فشار مالی به یکی از ثروتمندترین افراد بابل تبدیل شد.
- «پیروزی در بازی تمامعیار» (Master The Game): این کتاب نوشته «تونی رابینز» (Tony Robbins)، راهنمایی جامع برای درک سیستمهای سرمایهگذاری و نحوه دستیابی به استقلال مالی است.
مطالعه این کتابها به ما کمک میکند تا با رویکردی جامع و اصولی، سواد مالی خود را تقویت کنیم.
۲) بهترین پادکستهای آشنایی با سواد مالی چیست؟
پادکستهای فارسی متعددی برای آشنایی با سواد مالی وجود دارد که نگاهی عملیاتی و کاربردی از سواد مالی را برای ما فراهم میکند. در ادامه مهمترین این پادکستها را معرفی میکنیم.
- پادکست «بیپلاس» (BPlus): در برخی اپیزودهای این پادکست، آقای علی بندری خلاصه بهترین کتابهای مالی جهان مانند روانشناسی پول یا فریبخوردگان تصادف را ارائه میدهد. گوش دادن به این اپیزودها برای درک ریشهای مفاهیم عالی است.
- پادکست سکه: این پادکست با رویکردی اقتصادی و تحلیلی، مفاهیم کلان و خرد مالی را با حضور کارشناسان بررسی میکند.
- پادکست دستانداز: این پادکست تمرکز ویژهای بر مفاهیم مدیریت مالی شخصی، بودجهبندی و هوش مالی دارد.
- پادکست صندوق: این پادکست برای افرادی که قصد آشنایی تخصصیتر با مفاهیم بازار سرمایه و بورس دارند، بسیار کارآمد و آموزنده است.
پادکستها شامل تجربیات زیسته افراد دارای سواد مالی بالا، تکنیکهای عملی برای سرمایهگذاری و همچنین خلاصه مهمترین کتابهای حوزه مالی هستند.
۳) معتبرترین دورههای یادگیری سواد مالی؟
دانشگاههای معتبر دنیا با برگزاری دورههای آموزشی مختلف، شرایط را برای یادگیری عمیق سواد مالی فراهم کردهاند. در این بخش، مهمترین این دورهها را معرفی میکنیم.
- «دوره بازارهای مالی» (Financial Markets): این دوره از «دانشگاه ییل» (Yale University) و با تدریس «رابرت شیلر» (Robert Shiller) برنده نوبل اقتصاد برگزار شده است. دوره بازارهای مالی را میتوانیم از سایت «کورسرا» (Coursera) مشاهده کنیم.
- «دوره اقتصاد فردی» (Personal Finance): این دوره نیز حاصل آموزشهایی از دانشگاههای معتبر جهان است و برای یادگیری تخصصی سواد مالی در چارچوبهای علم اقتصاد بسیار مفید است.
- «دورههای یادگیری با لینکدین» (LinkedIn Learning): شبکه اجتماعی لینکدین مخصوص تعامل افراد حاضر در کسب و کارهای حرفهای، دورههای آموزشی متعددی در حوزه سواد مالی برگزار کرده است. با ورود به این شبکه اجتماعی میتوانیم از آموزشهای آن استفاده کنیم.
افرادی که میدانند سواد مالی چیست، بهترین شیوه یادگیری خود را مییابند و آموزشهای مورد نیاز را از همان مسیر به دست میآورند.
نقش یادگیری مستمر در تصمیمگیریهای مالی و مسیر آکادمی همراه اول
یادگیری سواد مالی تنها با درک عمیق از مفاهیم مالی و یادگیری مهارتهای مختلف جهت پیادهسازی اطلاعات در زندگی روزمره امکانپذیر است. آکادمی همراه اول با ارائه «دوره جامع سواد مالی»، تمام اطلاعات مورد نیاز را با نقشه راه منسجم و مسیر یادگیری دقیق در اختیار مخاطبان قرار داده است.
پرسشهای متداول
حال که بهطور کامل میدانیم سواد مالی چیست و با شیوههای تقویت آن نیز آشنا شدهایم، میتوانیم سؤالات متداول موجود در این حوزه را پاسخ دهیم.
۱) آیا برای داشتن سواد مالی باید ریاضیدان باشیم؟
تسلط بر مفاهیم ریاضی میتواند به یادگیری سادهتر مفاهیم مالی کمک کند اما افراد برای یادگیری سواد مالی نیاز به دانش ریاضی ندارند. سواد مالی بیش از آنکه به «ریاضیات پیچیده» مربوط باشد، با «منطق، نظم و رفتارشناسی» در ارتباط است. برای مدیریت موفق هزینهها و سرمایهگذاری، دانستن چهار عمل اصلی ریاضی (جمع، تفریق، ضرب و تقسیم) و درک مفهوم «درصد» کافی است.
از چه سنی باید آموزش سواد مالی را شروع کرد؟
کارشناسان معتقدند به محض اینکه کودک متوجه میشود که برای به دست آوردن یک کالا نیاز به پرداخت هزینه است، زمان آموزش سواد مالی فرا میرسد. در ادامه مفاهیم مناسب برای بازههای سنی مختلف را معرفی میکنیم.
- ۳ تا ۵ سالگی: آموزش تفاوت بین «نیاز» و «خواسته» و مفهوم انتظار برای رسیدن به هدف.
- ۷ تا ۱۲ سالگی: معرفی مفهوم پسانداز (قلک) و نحوه تقسیمبندی پولهای خرد.
- نوجوانی: آشنایی با بودجهبندی واقعی، درآمدزایی از کارهای پارهوقت و یادگیری مفاهیمی مانند حقوق، پسانداز و مدیریت مالی
- بزرگسالی: تمرکز بر مهارتهای سرمایهگذاری، مدیریت بدهیها و برنامهریزی بازنشستگی.
بهطور کلی با شروع دوران نوجوانانی میتوانیم از کتابها و پادکستهای مربوط به سواد مالی استفاده و مبانی مورد نیاز برای زندگی مالی موفق در بزرگسالی را فراهم کنیم.
بهترین قانون برای بودجهبندی ماهانه چیست؟
روشهای مختلفی برای بودجهبندی وجود دارد اما «قانون ۵۰/۳۰/۲۰» به عنوان استانداردترین روش بودجهبندی در جهان شناخته میشود. این قانون به ما کمک میکند تا بدون پیچیدگی، تعادل را در زندگی مالی خود برقرار کنیم. در این تکنیک ۵۰ درصد از درآمد خود را صرف نیازها، ۳۰ درصد را صرف خواسته و تمایلات و ۲۰ درصد از سرمایه را در همان ابتدای ماه پسانداز یا برای بدهیهای خود خرج میکنیم.
