هک چیست؟ آشنایی با انواع هک، هکرها و روش‌های جلوگیری از هک شدن

هک چیست؟

هک (Hacking) به فرایند پیدا کردن، بررسی و استفاده از قابلیت‌ها یا آسیب‌پذیری‌های یک دستگاه دیجیتال، سیستم کامپیوتری، نرم‌افزار یا شبکه برای تحلیل، تست، دسترسی یا تغییر دادن آن گفته می‌شود. هک کردن به دانش فنی، آشنایی با سیستم‌های کامپیوتری و استفاده از ابزارهای مخصوص نیاز دارد.

تعریف هک به زبان ساده

به زبان ساده، هک به فرایند بررسی یک سیستم دیجیتال و استفاده از دانش فنی برای دسترسی، تحلیل یا تغییر آن گفته می‌شود. 

این سیستم می‌تواند کامپیوتر، وب‌سایت، شبکه، گوشی موبایل یا هر دستگاه دیجیتال دیگری باشد. دانشِ هک به افراد کمک می‌کند ساختار و عملکرد سیستم را بهتر درک و نقاط قوت یا ضعف آن را پیدا کنند.

هک چگونه انجام می‌شود؟

روش‌های هک به نوع سیستم و هدف بستگی دارد. ولی بیشتر آن‌ها روی دو پایه اصلی استوار هستند. این پایه‌ها شامل استفاده از ضعف‌های فنی و انسانی می‌شود.

1. ضعف‌های فنی: در این روش، آسیب‌پذیری‌های نرم‌افزارها، سیستم‌‌های عامل‌، شبکه‌ها و تنظیمات امنیتی، بررسی می‌شود. هکرها ممکن است از ابزارهای خودکار برای پیدا کردن این ضعف‌ها استفاده کنند؛ گاهی هم برنامه‌هایی مانند تروجان (Trojan Horse) را به کار می‌گیرند تا بخش‌هایی از سیستم را بررسی یا کنترل کنند.
2. ضعف‌های انسانی: همه حملات به ضعف‌های فنی مربوط نیستند. در بعضی از روش‌ها کاربران را ترغیب می‌کنند تا کارهایی مانند کلیک روی لینک مشکوک، باز کردن فایل ناشناس یا وارد کردن اطلاعات حساس را انجام دهند. به همین دلیل، آگاهی کاربران و رعایت نکات امنیتی نقش مهمی در کاهش خطرات انواع حملات سایبری دارد.

آیا هک همیشه غیرقانونی است؟

هک همیشه غیرقانونی نیست. قانونی یا غیرقانونی بودن آن به عواملی مانند داشتن مجوز، قصد از انجام هک و نحوه استفاده از این مهارت‌ها بستگی دارد.

اگر کسی بدون اجازه به سیستم، شبکه یا حساب کاربری دسترسی پیدا کند، این کار جرم محسوب می‌شود و ممکن است مجازات قانونی داشته باشد.

در مقابل، هک قانونی (اخلاقی) با مجوز صاحب سیستم انجام می‌شود. در این روش، متخصصین امنیت سایبری برای پیدا کردن آسیب‌پذیری‌ها، سیستم‌ها را بررسی و تست و سعی می‌کنند قبل از سوءاستفاده مهاجمان، آن ضعف‌ها را از بین ببرند.

به همین دلیل، هک اخلاقی وقتی با مجوز و طبق قوانین انجام شود، یک فعالیت کاملا قانونی و حرفه‌ای محسوب می‌شود. 

هکر کیست؟

هکر (Hacker) کسی است که علم و مهارت لازم برای بررسی، تحلیل و کار با سیستم‌های کامپیوتری، شبکه‌ها، نرم‌افزارها و فناوری‌های دیجیتال را دارد. هکر با ابزارها و روش‌های تخصصی، عملکرد سیستم‌ها را ارزیابی و نقاط قوت یا ضعف‌شان را پیدا می‌کند.

هکر چه کاری انجام می‌دهد؟

کارهایی که هکرها انجام می‌دهند به هدف و نحوه استفاده از دانش فنی‌شان بستگی دارد. این کارها می‌تواند شامل بررسی امنیت سیستم‌ها، تحلیل شبکه‌ها، ارزیابی نرم‌افزارها، انجام تست نفوذ، پیدا کردن آسیب‌پذیری‌ها و تحلیل عملکرد سامانه‌های دیجیتال باشد.

بعضی از هکرها از مهارت خود برای کمک به افزایش امنیت و رفع نقاط ضعف استفاده می‌کنند. بعضی دیگر ممکن است از همین مهارت‌ها برای دسترسی به اطلاعات، نصب بدافزار، ایجاد اختلال در سرویس‌ها یا سرقت داده‌ها استفاده کنند.

مهارت‌های یک هکر چیست؟

داشتن دانش فنی و مهارت‌های تحلیلی برای کار در حوزه هک ضروری است. هکرها باید با ساختار شبکه‌های کامپیوتری، نرم‌افزارها و فناوری‌های امنیتی آشنا باشند تا بتوانند عملکردشان را بررسی و تحلیل کنند.

از مهم‌ترین مهارت‌های یک هکر می‌توان به آشنایی فنی با سیستم‌عامل‌ها، شبکه‌های کامپیوتری، زبان‌های برنامه‌نویسی، امنیت سایبری، پایگاه‌های داده، رمزنگاری، پروتکل‌های شبکه و ابزارهای تحلیل و ارزیابی امنیت اشاره کرد. همچنین توانایی کار با سیستم‌های مختلف و شناخت آسیب‌پذیری‌های امنیتی از مهارت‌های مهم این حوزه است.

علاوه بر دانش فنی، مهارت‌هایی مانند تفکر تحلیلی، حل مسئله، دقت، تحقیق، یادگیری مداوم و توانایی کار تیمی هم اهمیت زیادی دارد. چون فناوری و تهدیدهای سایبری همیشه در حال تغییرند، افراد فعال در این حوزه باید دانش و مهارت‌هاشان را مرتب به‌روز نگه دارند.

تفاوت هکر با مجرم سایبری

هکر و مجرم سایبری دو مفهوم متفاوت‌اند. مهم‌ترین تفاوت آن‌ها در هدف‌شان برای اقدام به هک است. هکر فردی است که مهارت‌های لازم برای بررسی، تحلیل و ارزیابی سیستم‌های کامپیوتری، شبکه‌ها و نرم‌افزارها را دارد. اگر از این توانایی در اقدامات غیر قانونی استفاده نکند، مجرم محسوب نمی‌شود.

اما مجرم سایبری (Cybercriminal) از مهارت‌های هک رایانه، اینترنت یا سایر فناوری‌های دیجیتال برای انجام جرایمی مانند سرقت اطلاعات، کلاهبرداری، اخاذی، انتشار بدافزار یا ایجاد اختلال در سیستم‌ها استفاده می‌کند.

به همین دلیل، همه هکرها مجرم سایبری نیستند و همه مجرمان سایبری نیز هکر محسوب نمی‌شوند. بسیاری از مجرمان سایبری حتی دانش فنی عمیقی در زمینه هک ندارند. آنها با استفاده از ابزارها، بدافزارها یا سرویس‌های آماده، حملات خود را انجام می‌دهند.

انواع هکرها کدامند؟

انواع هکرها بر اساس هدف، نحوه فعالیت و میزان دسترسی‌شان، به گروه‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. بعضی‌ها با قصد افزایش امنیت سیستم‌ها کار می‌کنند، ولی بعضی‌ دیگر از مهارتشان برای سرقت اطلاعات، ایجاد اختلال یا سایر اهداف استفاده می‌کنند.

شناخت انواع هکرها کمک می‌کند نقش و فعالیت‌شان را در حوزه امنیت سایبری بهتر درک کنید. انگیزه هکرها می‌تواند خیلی متفاوت باشد.

بعضی‌ از هکرها دنبال کسب درآمد از طریق سرقت اطلاعات یا کلاهبرداری مالی هستند؛ اما بعضی‌ دیگر برای جاسوسی شرکتی یا سرقت اطلاعات محرمانه فعالیت دارند؛ گروهی هم برای کسب شهرت یا اثبات توانایی‌های فنی خودشان هک می‌کنند. گاهی هم حملات سایبری با حمایت دولت‌ها و با اهداف اطلاعاتی یا امنیتی انجام می‌شود.

رایج‌ترین انواع هکرها عبارتند از:

هکر کلاه سفید (White Hat)

هکرهای کلاه سفید با هدف افزایش امنیت سیستم‌ها فعالیت می‌کنند و معمولا در نقطه مقابل هکرهای کلاه سیاه قرار دارند.

آنها با مجوز صاحب سیستم، امنیت شبکه‌ها و نرم‌افزارها را ارزیابی می‌کنند تا آسیب‌پذیری‌ها قبل از بروز مشکل، پیدا و برطرف شوند. این کار را به نام هک اخلاقی (Ethical Hacking) نیز می‌شناسند.

هکر کلاه سیاه (Black Hat)

هکرهای کلاه سیاه از علم و توانایی خود برای دسترسی غیرمجاز به سیستم‌ها و سوءاستفاده از آسیب‌پذیری‌های امنیتی استفاده می‌کنند.

هدف هکرهای کلاه سیاه می‌تواند سرقت اطلاعات، کسب پول، جاسوسی، اخاذی یا ایجاد اختلال در سرویس‌ها باشد. فعالیت این گروه می‌تواند خسارت‌های مالی و امنیتی زیادی برای افراد و سازمان‌ها ایجاد کند.

هکر کلاه خاکستری (Gray Hat)

هکرهای کلاه خاکستری somewhere بین هکرهای کلاه سفید و کلاه سیاه قرار می‌گیرند. آنها ممکن است بدون گرفتن مجوز، آسیب‌پذیری‌های امنیتی را بررسی یا کشف کنند، اما معمولا قصد کسب پول یا آسیب زدن به سیستم‌ها را ندارند. با این حال، انتشار عمومی اطلاعات یک آسیب‌پذیری می‌تواند راه را برای سوءاستفاده افراد مخرب باز کند.

اسکریپت کیدی (Script Kiddie)

اسکریپت کیدی‌ها افرادی هستند که دانش فنی عمیقی ندارند و از ابزارها، نرم‌افزارها و اسکریپت‌های آماده برای انجام حملات استفاده می‌کنند.

این افراد معمولا خودشان ابزار هک را نمی‌سازند و بیشتر از برنامه‌هایی که دیگران درست کرده‌اند، بهره می‌برند.

هکتیویست (Hacktivist)

هکتیویست‌ها از هک به عنوان ابزاری برای بیان دیدگاه‌های اجتماعی یا سیاسی استفاده می‌کنند. آنها ممکن است ظاهر یه وب‌سایت را تغییر و حملات منع سرویس توزیع‌شده (DDoS) انجام دهند یا اطلاعات محرمانه را منتشر کنند تا توجه مردم را به یک موضوع خاص جلب کنند. گروه Anonymous یکی از معروف‌ترین نمونه‌های هکتیویست در دنیا است.

انواع هک چیست؟

می‌توان هک را بر اساس نوع هدف یا سیستمی که مورد حمله قرار می‌گیرد، به دسته‌های مختلفی تقسیم کرد. مهاجمان ممکن است شبکه‌های کامپیوتری، وب‌سایت‌ها، حساب‌های کاربری، دستگاه‌های موبایل یا حتی خود کاربران را هدف قرار دهند. هر کدام از این روش‌ها تکنیک‌های متفاوتی دارند.

شناخت انواع هک به کاربران و مدیران سیستم‌ها کمک می‌کند تهدیدهای رایج را بهتر بشناسند. به این ترتیب می‌توانند درک دقیق‌تری از روش‌های حمله و خطراتشان داشته باشند. در ادامه با رایج‌ترین انواع هک آشنا می‌شوید:

هک شبکه

هک شبکه به معنی تلاش برای دسترسی غیرمجاز به شبکه‌های کامپیوتری، سرورها یا تجهیزات متصل به آنها است. اغلب مهاجم‌ها با سوءاستفاده از آسیب‌پذیری‌های امنیتی، تنظیمات اشتباه یا ضعف در احراز هویت، به شبکه نفوذ می‌کنند. این نوع هک می‌تواند به سرقت اطلاعات، ایجاد اختلال در سرویس‌ها یا دسترسی به منابع شبکه منجر شود.

هک وب سایت

هک وب‌سایت وقتی اتفاق می‌افتد که مهاجم از آسیب‌پذیری‌های موجود در وب‌سایت، سرور یا سیستم مدیریت محتوا برای نفوذ استفاده کند. نتیجه این حمله می‌تواند تغییر محتوای سایت، سرقت اطلاعات کاربران، قرار دادن بدافزار روی سایت یا مختل شدن دسترسی مدیران به وب‌سایت باشد.

هک حساب های کاربری

در هک حساب‌های کاربری، هدف مهاجم دسترسی غیرمجاز به حساب‌هایی مانند ایمیل، شبکه‌های اجتماعی، حساب‌های بانکی یا سرویس‌های آنلاین دیگر است. این حملات به طور معمول با روش‌هایی مثل فیشینگ، سوءاستفاده از نشت اطلاعات یا استفاده از رمزهای عبور ضعیف و تکراری انجام می‌شوند.

هک دستگاه های موبایل

هک دستگاه‌های موبایل به معنای دسترسی غیرمجاز به گوشی‌های هوشمند یا تبلت‌ها با هدف دسترسی به اطلاعات، فایل‌ها، پیام‌ها یا داده‌های شخصی است. این حملات ممکن است از طریق برنامه‌های آلوده، لینک‌های مخرب، شبکه‌های وای‌فای ناامن یا سوءاستفاده از ضعف‌های سیستم‌عامل انجام شود.

هکرها از چه روش‌هایی استفاده می‌کنند؟

هکرها برای دسترسی به سیستم‌ها، شبکه‌ها یا حساب‌های کاربری از روش‌های مختلفی استفاده می‌کنند. بعضی از این روش‌ها بر پایه سوءاستفاده از ضعف‌های فنی هستند؛ بعضی‌هایشان هم با فریب کاربران و بهره‌گیری از اشتباهات انسانی انجام می‌شوند.

آشنایی با این روش‌ها به شما کمک می‌کند نحوه انجام حملات سایبری و تهدیدهای رایج را بهتر درک کنید.

فیشینگ

فیشینگ (Phishing) یکی از رایج‌ترین روش‌های حمله هکری است. در این روش، مهاجم با ارسال ایمیل، پیامک، تماس تلفنی یا ساختن صفحات جعلی، سعی می‌کند اطلاعات حساسی مانند نام کاربری، رمز عبور، اطلاعات بانکی یا کدهای تایید را از قربانی بگیرد. این حملات معمولا با جعل هویت یه سازمان، شرکت یا شخص معتبر انجام می‌شود تا اعتماد کاربر جلب شود.

بدافزارها

بدافزار (Malware) به نرم‌افزارهایی گفته می‌شود که برای نفوذ به دستگاه‌ها، سرقت اطلاعات، جاسوسی، ایجاد اختلال یا کنترل سیستم طراحی شده‌اند. ویروس‌ها، کرم‌های کامپیوتری، باج‌افزارها، تروجان‌ها و جاسوس‌افزارها از معروف‌ترین انواع بدافزار هستند. اکثر این برنامه‌ها از طریق فایل‌های آلوده، لینک‌های مخرب یا نرم‌افزارهای غیرمعتبر وارد دستگاه می‌شوند.

سوءاستفاده از آسیب‌پذیری‌ها

هکرها همیشه دنبال پیدا کردن نقاط ضعف امنیتی در سیستم‌عامل‌ها، نرم‌افزارها، وب‌سایت‌ها یا شبکه‌ها هستند. اگر این آسیب‌پذیری‌ها برطرف نشوند، مهاجم می‌تواند از آنها برای دسترسی غیرمجاز، اجرای کدهای مخرب یا سرقت اطلاعات استفاده کند.

رمزهای عبور ضعیف

رمزهای عبور ساده، کوتاه یا تکراری یکی از رایج‌ترین دلایل دسترسی غیرمجاز به حساب‌های کاربری هستند. مهاجم با روش‌هایی مانند حدس زدن رمز، حملات جستجوی فراگیر (Brute Force) یا استفاده از اطلاعات افشا شده در نشت‌های اطلاعاتی، سعی می‌کنند به حساب کاربران دسترسی پیدا کنند.

مهندسی اجتماعی

مهندسی اجتماعی روشی است که در آن مهاجم به جای حمله مستقیم به سیستم‌های کامپیوتری، کاربران را هدف قرار می‌دهد. در این روش، با فریب، جعل هویت یا جلب اعتماد، افراد را ترغیب می‌کنند که اطلاعات حساس خودشان را در اختیار مهاجم قرار دهند. 

علاوه‌بر این ممکن است کارهایی مثل کلیک روی لینک مخرب و اجرای فایل‌های آلوده را انجام دهند. خیلی از حملات سایبری با سوءاستفاده از اشتباهات انسانی و همین روش شروع می‌شوند.

هک اخلاقی چیست؟

هک اخلاقی (Ethical Hacking) به معنی استفاده مجاز از تکنیک‌ها و ابزارهای هک برای بررسی امنیت سیستم‌ها، شبکه‌ها، نرم‌افزارها و زیرساخت‌های دیجیتال است.

در این روش، متخصص‌های امنیت سایبری با گرفتن مجوز از صاحب سیستم، نقاط ضعف امنیتی را پیدا می‌کنند تا قبل از اینکه مهاجم‌ها سوء استفاده کنند، آن را برطرف کنند.

هدف هک اخلاقی

هدف اصلی هک اخلاقی، افزایش امنیت سیستم‌ها و کاهش خطر حملات سایبری است. متخصص‌های امنیت با پیدا کردن آسیب‌پذیری‌ها و دادن راهکارهای مناسب، به سازمان‌ها کمک می‌کنند نقاط ضعفشان را قبل از تبدیل شدن به تهدید واقعی برطرف کنند. این کار باعث افزایش امنیت اطلاعات، کاهش احتمال نفوذ و بهتر شدن آمادگی در برابر حملات سایبری می‌شود.

تست نفوذ چیست؟

تست نفوذ (Penetration Testing یا Pen Testing) یک فرایند ارزیابی امنیتی است. در این فرایند، متخصص امنیت سایبری در یک محیط کنترل‌شده سعی می‌کند آسیب‌پذیری‌های یک سیستم، شبکه یا نرم‌افزار را پیدا کند.

هدف این آزمایش، شبیه‌سازی روش‌های احتمالی مهاجمان و مشخص کردن نقاط ضعف امنیتی قبل از سوءاستفاده واقعی است.

برای اینکه بهتر متوجه شوید، تصور کنید یک بانک از کسی می‌خواهد نقش یک سارق را بازی کند و سعی کند وارد ساختمان بانک و بعد خزانه شود.

اگر موفق شود، بانک متوجه می‌شود کدام بخش از سیستم امنیتی نیاز به تقویت دارد. به این ترتیب می‌تواند قبل از یک حمله واقعی، آن مشکل را حل کند.

تفاوت هکر اخلاقی و مهاجم

مهم‌ترین تفاوت هکر اخلاقی و مهاجم در مجوز، هدف و نحوه فعالیتشان است. هکر اخلاقی فقط با اجازه صاحب سیستم کار می‌کند و هدفش پیدا کردن آسیب‌پذیری‌ها و افزایش امنیت است.

در مقابل، مهاجم بدون مجوز به سیستم‌ها نفوذ می‌کند و معمولا با هدف سرقت اطلاعات، ایجاد اختلال، اخاذی یا فعالیت‌های مخرب دیگر عمل می‌کند.

به همین دلیل، بسیاری از شرکت‌ها، سازمان‌ها و نهادهای دولتی از هکرهای اخلاقی استفاده می‌کنند. با این اقدام سعی می‌کنند امنیت سیستم‌هایشان را ارزیابی و نقاط ضعف آن را پیدا و رفع کنند.

هک شدن چه پیامدهایی دارد؟

هک شدن می‌تواند افراد، کسب‌وکارها و سازمان‌ها را با مشکلات جدی مواجه کند. میزان خسارت به نوع حمله، اطلاعاتی که هدف قرار گرفته و سرعت واکنش بعد از حمله بستگی دارد.

در بعضی موارد، پیامدهای هک فقط به از دست دادن اطلاعات محدود نمی‌شود. چون می‌تواند خسارت‌های مالی، اختلال در خدمات و آسیب به اعتبار افراد یا سازمان‌ها را نیز به دنبال داشته باشد.

شناخت پیامدهای هک به درک خطرات حملات سایبری و اهمیت محافظت از اطلاعات و حساب‌های کاربری کمک می‌کند، موارد زیر از مهم‌ترین پیامدهای هک محسوب می‌شوند:

• سرقت اطلاعات
• خسارت مالی
• نقض حریم خصوصی
• اختلال در خدمات

در ادامه این موارد را دقیق‌تر بررسی می‌کنیم:

سرقت اطلاعات

سرقت اطلاعات یکی از رایج‌ترین پیامدهای هک است. مهاجم ممکن است به اطلاعات شخصی، اسناد، اطلاعات بانکی، رمزهای عبور، فایل‌های محرمانه یا داده‌های مشتریان دسترسی پیدا کند. این اطلاعات بعداً ممکن است برای کلاهبرداری، اخاذی، فروش در بازارهای غیرقانونی یا انجام حملات بعدی سوءاستفاده شوند.

خسارت مالی

حملات سایبری می‌توانند خسارت‌های مالی زیادی ایجاد کنند. سرقت موجودی حساب‌های بانکی، پرداخت‌های غیرمجاز، درخواست باج در حملات باج‌افزاری، هزینه‌های بازیابی اطلاعات و توقف فعالیت‌های تجاری از جمله پیامدهای مالی هک هستند.

نقض حریم خصوصی

در بسیاری از حملات، اطلاعات شخصی کاربران مانند عکس‌ها، پیام‌ها، ایمیل‌ها، اطلاعات هویتی یا سوابق شخصی بدون اجازه دست مهاجم می‌افتد. انتشار یا سوءاستفاده از این اطلاعات می‌تواند حریم خصوصی افراد را نقض کند و پیامدهای شخصی، اجتماعی یا حقوقی به همراه داشته باشد.

اختلال در خدمات

بعضی حملات هکری با هدف از کار انداختن سامانه‌ها و خدمات آنلاین انجام می‌شوند. در این شرایط ممکن است وب‌سایت‌ها، سامانه‌های بانکی، فروشگاه‌های اینترنتی یا سرویس‌های دیجیتال دیگر برای مدتی از دسترس خارج شوند. این اختلال در خدمات و آزار کاربران می‌تواند باعث کاهش درآمد و آسیب به اعتبار سازمان‌ها شود.

از کجا بفهمیم هک شده‌ایم؟

هک شدن همیشه نشانه‌های واضح ندارد و بسیاری از اوقات مهاجمان سعی می‌کنند حضورشان را از دید کاربران پنهان نگه دارند. با این حال، بعضی تغییرات غیرعادی در حساب‌های کاربری، دستگاه‌ها یا شبکه می‌توانند نشانه هک شدن در حمله سایبری باشند.

تشخیص سریع این نشانه‌ها بسیار مهم است. چون هر چه زودتر بفهمید، شانس جلوگیری از سرقت اطلاعات و کم کردن خسارت‌ها بیشتر می‌شود.

نشانه‌های هک شدن حساب‌های کاربری

اگر بدون اطلاع شما رمز عبور یک حساب تغییر کرده باشد، پیام‌هایی از طرف حسابتان ارسال شود، ورودهایی از دستگاه‌ها یا مکان‌های جغرافیایی ناشناس ثبت شود یا اطلاعات و تنظیمات حساب بدون اجازه تغییر کند، احتمال دسترسی غیرمجاز به حساب وجود دارد. همچنین دریافت هشدارهای امنیتی درباره ورودهای غیرعادی هم می‌تواند یکی از نشانه‌های هک شدن باشد.

نشانه‌های هک شدن موبایل یا سیستم

کاهش ناگهانی سرعت دستگاه، مصرف غیر معمول باتری یا اینترنت، نصب برنامه‌های ناشناس، نمایش مکرر تبلیغات، اجرای خودکار برنامه‌ها، داغ شدن غیرعادی دستگاه یا غیرفعال شدن بعضی قابلیت‌های امنیتی می‌توانند نشانه آلودگی به بدافزار یا هک شدن باشند. البته این علائم همیشه به معنی هک شدن نیستند و ممکن است دلایل فنی دیگری هم داشته باشند.

فعالیت‌های مشکوک در شبکه

کاهش غیر عادی سرعت شبکه، افزایش ناگهانی مصرف اینترنت، مشاهده دستگاه‌های ناشناس متصل به شبکه، ارسال یا دریافت حجم زیادی از داده‌ها بدون دلیل مشخص یا ثبت ورودهای غیرمجاز در گزارش‌های امنیتی، می‌توانند نشانه وجود فعالیت‌های مشکوک در شبکه باشند. گاهی اوقات، این نشانه‌ها بیانگر تلاش برای نفوذ یا سوءاستفاده از منابع شبکه هستند.

بیشتر بدانید: فرق داده و اطلاعات در چیست؟ 

چگونه از هک شدن جلوگیری کنیم؟

بسیاری از حملات سایبری به خاطر رمزهای عبور ضعیف، کلیک روی لینک‌های جعلی، نصب نرم‌افزارهای نامعتبر یا به‌روز نبودن سیستم‌ها اتفاق می‌افتد. رعایت اصول اولیه امنیت نقش مهمی در محافظت از اطلاعات و حساب‌هایتان دارد.

هرچند هیچ روشی کاملا امنیت را تضمین نمی‌کند، اما رعایت چند نکته ساده زیر می‌تواند کمک کند از هک شدن جلوگیری کنید:

استفاده از رمز عبور قوی

یکی از مهم‌ترین راه‌های افزایش امنیت، انتخاب رمزهای عبور قوی و منحصربه‌فرد برای هر حساب کاربری است. یک رمز عبور خوب باید طول کافی داشته باشد و از ترکیب حروف بزرگ و کوچک، اعداد و نمادها ساخته  شود. همچنین بهتر است برای هر حساب یک رمز متفاوت استفاده کنید.

فعال‌سازی احراز هویت چندمرحله‌ای

احراز هویت چندمرحله‌ای (MFA یا 2FA) یک لایه امنیتی اضافه برای حساب‌های کاربری ایجاد می‌کند. در این روش، علاوه بر رمز عبور، باید یک کد تایید هم وارد کنید. این کد معمولا از طریق برنامه‌های احراز هویت، پیامک یا ایمیل ارسال می‌شود و احتمال دسترسی افراد غیرمجاز را تا حد قابل توجهی کاهش می‌دهد.

به‌روزرسانی نرم‌افزارها

سیستم‌عامل، مرورگر، برنامه‌ها و افزونه‌هایتان را همیشه به‌روز نگه دارید. بسیاری از به‌روزرسانی‌ها برای رفع آسیب‌پذیری‌های امنیتی منتشر می‌شوند و نصبشان می‌تواند جلوی سوءاستفاده مهاجمان را بگیرد. استفاده از آنتی‌ویروس معتبر و به‌روز هم به شناسایی و مقابله با تهدیدات کمک می‌کند.

شناسایی حملات فیشینگ

قبل از کلیک روی لینک‌ها، دانلود فایل‌ها یا وارد کردن اطلاعات ورود، آدرس وب‌سایت و هویت فرستنده را چک کنید. پیام‌هایی که با ایجاد حس عجله از شما می‌خواهند رمز عبور، کد تایید یا اطلاعات بانکی وارد کنید، ممکن است بخشی از حمله فیشینگ باشند.

چک‌لیست جلوگیری از هک شدن

برای افزایش امنیت حساب‌ها و دستگاه‌های خود، این چک لیست جلوگیری از هک شدن را به‌صورت منظم بررسی کنید:

• از رمزهای عبور قوی و متفاوت برای هر حساب استفاده کنید.
• احراز هویت دو مرحله‌ای را فعال کنید.
• سیستم‌عامل و نرم‌افزارها را به‌روز نگه دارید.
• برنامه‌ها را فقط از منابع معتبر دانلود کنید.
• روی لینک‌ها و فایل‌های ناشناس کلیک نکنید.
• از اطلاعات مهم خود به‌صورت منظم نسخه پشتیبان تهیه کنید.
• از آنتی‌ویروس و فایروال معتبر استفاده کنید.
• شبکه وای‌فای خود را با رمز عبور قوی محافظت کنید.

اگر هک شدیم چه کنیم؟

اگر احتمال می‌دهید یکی از حساب‌ها یا دستگاه‌هایتان هک شده، باید هرچه سریع‌تر اقدامات امنیتی لازم را انجام دهید.

هر چه زودتر واکنش نشان دهید، شانس جلوگیری از سرقت اطلاعات، سوءاستفاده از حساب‌ها و گسترش حمله بیشتر می‌شود.

در این شرایط، اولویت این است که دسترسی مهاجم را قطع و وضعیت امنیتی حساب یا دستگاه را بررسی کنید. اگر هک شدیم لازم است بلافاصله اقدامات زیر را انجام دهید:

تغییر رمز عبور

اولین کار، تغییر رمز عبور حسابی که احتمال هک شدنش وجود دارد. اگر از همان رمز برای حساب‌های دیگر هم استفاده کرده‌اید، رمز آنها را هم عوض کنید. بهتر است رمز جدید قوی، طولانی و متفاوت از بقیه رمزهای عبور باشد.

خروج از نشست های فعال

بسیاری از سرویس‌ها امکان دیدن و پایان دادن به نشست‌های فعال (Active Sessions) یا دستگاه‌های متصل را دارند. با خروج از همه نشست‌ها، اگر مهاجم هنوز دسترسی داشته باشد، ارتباطش قطع می‌شود و برای ورود دوباره باید اطلاعات جدید داشته باشد.

بررسی فعالیت های مشکوک

تاریخچه ورود به حساب، ایمیل‌های ارسالی، تراکنش‌های مالی، تغییرات تنظیمات امنیتی و اطلاعات حساب را چک کنید. اگر فعالیتی دیدید که خودتان انجام نداده‌اید، آن را به سرویس مربوطه گزارش دهید و تنظیمات امنیتی حساب را دوباره بررسی کنید.

اسکن امنیتی دستگاه

اگر فکر می‌کنید کامپیوتر یا گوشی‌تان آلوده شده، دستگاه را با یه آنتی‌ویروس یا نرم‌افزار امنیتی معتبر اسکن کنید. سیستم‌عامل و برنامه‌ها را هم به‌روز نگه دارید و اگر بدافزار پیدا شد، آن را حذف کنید. اگر بعد از این کارها هنوز رفتار دستگاه غیرعادی بود، از یک متخصص امنیت یا مرکز خدمات فنی کمک بگیرید.

چند نمونه مشهور از هک‌های تاریخ

در چند دهه گذشته، حملات هکری بزرگی در دنیا اتفاق افتاده که بعضی‌هایشان خسارت مالی سنگینی به بار آورده‌اند؛ بعضی‌هایشان هم باعث تغییر نگرش سازمان‌ها و دولت‌ها نسبت به امنیت سایبری شده‌اند. چند نمونه مشهور از معروف‌ترین هک‌های تاریخ عبارتند از:

کِرمِ موریس (Morris Worm – ۱۹۸۸)

رابرت تاپان موریس، دانشجوی دانشگاه کرنل، اولین کرم اینترنتی شناخته‌شده را ساخت. او بعداً گفت هدفش بررسی اندازه اینترنت بوده، اما برنامه خیلی سریع از کنترل خارج شد و هزاران کامپیوتر را آلوده کرد. خسارت این حمله بین ۱۰ تا ۱۰۰ میلیون دلار تخمین زده شده و به عنوان یکی از اولین حملات بزرگ اینترنتی شناخته می‌شود.

حمله پسر مافیا (Mafia Boy – ۲۰۰۰)

در سال ۲۰۰۰، یک نوجوان کانادایی با نام مستعار «پسر مافیا» سری حملات منع سرویس توزیع‌شده (DDoS) علیه وب‌سایت‌های بزرگ انجام داد. سایت‌هایی مثل CNN، Amazon و eBay برای مدتی از دسترس خارج شدند. این حملات میلیون‌ها کاربر را تحت تاثیر قرار داد و خسارت مالی‌ش حدود ۱.۲ میلیارد دلار برآورد شد.

حمله به گوگل چین – ۲۰۰۹

در سال ۲۰۰۹، گوگل اعلام کرد که هدف یک حمله سایبری پیچیده قرار گرفته است. مهاجمان توانستند به بعضی حساب‌های جیمیل فعالان حقوق بشر چینی دسترسی پیدا کنند. بررسی‌های بعدی نشان داد این حمله فقط گوگل را هدف قرار نداده و حساب‌های کاربران دیگر در کشورهای مختلف هم تحت تاثیر قرار گرفته بوده‌اند.

هک وزارت دفاع آمریکا و ناسا – ۱۹۹۹

جاناتان جیمز، نوجوان ۱۵ ساله، توانست به سامانه‌های وزارت دفاع آمریکا نفوذ کند و یک در پشتی (Backdoor) روی سرورها ایجاد کند. بعد از این دسترسی، بعضی ایمیل‌های داخلی را دید و نرم‌افزارهای ناسا که در پروژه ایستگاه فضایی بین‌المللی استفاده می‌شدند را سرقت کرد. این حادثه توجه زیادی به اهمیت امنیت سامانه‌های دولتی جلب کرد.

هک سیستم تلفن برای برنده شدن پورشه – ۱۹۹۵

کوین پولسن در سال ۱۹۹۵ با هک کردن سیستم تلفن یک مسابقه رادیویی، ارتباط بقیه تماس‌گیرنده‌ها را قطع کرد تا خودش به عنوان برنده انتخاب شود. با این روش توانست یک خودروی پورشه ۹۴۴ S2 ببرد، اما بعد از شناسایی دستگیر و به پنج سال زندان محکوم شد. این پرونده یکی از معروف‌ترین نمونه‌های سوءاستفاده از دانش فنی هک برای کسب منفعت شخصی است.

چگونه امنیت سایبری و هک اخلاقی را یاد بگیریم؟

امنیت سایبری یکی از حوزه‌های رو به رشد فناوری اطلاعات است و هر سال تقاضا برای متخصصان این زمینه بیشتر می‌شود.

برای ورود به این مسیر، بهتر است آموزش را از مفاهیم پایه شروع کنید و کم‌کم مهارت‌های تخصصی را یاد بگیرید. شرکت در دوره‌های آموزشی مراکز معتبر (مثل آکادمی همراه اول) هم می‌تواند یادگیری را سریع‌تر و هدفمندتر کند.

مهارت‌های مورد نیاز

برای شروع یادگیری امنیت سایبری و هک اخلاقی، لازم نیست از اول به همه مباحث تخصصی مسلط باشید. آشنایی با مبانی کامپیوتر، شبکه، سیستم‌عامل‌ها و برنامه‌نویسی، پایه خوبی برای ورود به این حوزه است. همچنین توانایی تحلیل، حل مسئله، جستجوی منابع آموزشی و یادگیری مداوم، مهارت‌هایی هستند که در طول مسیر کمک‌تان می‌کنند.

مسیر یادگیری امنیت سایبری

مسیر یادگیری امنیت سایبری معمولا از مباحث پایه مثل شبکه‌های کامپیوتری، سیستم‌عامل‌ها و مفاهیم امنیت اطلاعات شروع می‌شود.

بعد از آن می‌توانید موضوعاتی مثل امنیت شبکه، امنیت وب، تست نفوذ، رمزنگاری، تحلیل آسیب‌پذیری‌ها و پاسخ به حوادث امنیتی را یاد بگیرید.

انجام تمرین‌های عملی، استفاده از آزمایشگاه‌های مجازی و شرکت در پروژه‌های آموزشی هم نقش مهمی در افزایش مهارت‌های عملی دارد.

دوره‌های آکادمی همراه اول

اگر به دنبال یک نقطه شروع مناسب هستید، دوره «آشنایی با امنیت سایبری» آکادمی همراه اول را پیشنهاد می‌کنیم.

این دوره مفاهیم پایه امنیت سایبری، چالش‌های این حوزه و مسیرهای ورود به بازار کار را معرفی و کمک می‌کند شناخت بهتری از این حوزه داشته باشید. همچنین دید کاملی از فرصت‌های شغلی این حوزه می‌دهد.

این مسیر یادگیری برای علاقه‌مندان به امنیت سایبری و هک اخلاقی، دانشجویان و فارغ‌التحصیلان رشته‌های مرتبط، مدیران کسب‌وکار و افرادی که می‌خواهند وارد بازار کار امنیت شوند، مناسب است:

دوره آشنایی با امنیت سایبری

نتیجه گیری

هک، موضوعی است که هر کسی ممکن است به نوعی با آن روبرو شود. اهمیت آن در استفاده روزمره از شبکه‌های اجتماعی و خدمات بانکی تا فعالیت‌های حرفه‌ای در فضای دیجیتال دیده می‌شود.

به همین دلیل، شناخت مفهوم هک و آشنایی با روش‌های محافظت از اطلاعات، این روزها به بخشی از سواد دیجیتال برای همه تبدیل شده است.

در نهایت، امنیت هیچ سیستم یا حسابی فقط وابسته به ابزارهای امنیتی نیست. بخش زیادی از امنیت به تصمیم‌ها و رفتار کاربران بستگی دارد.

رعایت چند نکته ساده، مانند انتخاب رمز عبور مناسب، توجه به پیام‌ها و لینک‌های مشکوک و به‌روز نگه داشتن نرم‌افزارها، می‌تواند جلوی خیلی از مشکلات و خسارت‌های احتمالی را بگیرد.

پرسش‌های متداول

در این قسمت به اصلی‌ترین پرسش‌ها درباره هک، پاسخ مختصر و مفید داده‌ایم. شما هم می‌توانید نظرات و سوالات خود را در بخش دیدگاه‌ها با ما به اشتراک بگذارید.

۱- هک چیست؟

هک به معنی استفاده از روش‌ها و ابزارهای فنی برای بررسی، دسترسی، تحلیل یا ایجاد تغییر در یک سیستم، شبکه، نرم‌افزار یا حساب کاربری است. این کار می‌تواند با اهداف مختلف، کاربردهای متفاوتی داشته باشد.

۲- هکر کیست؟

هکر کسی است که با دانش و مهارت‌های فنی، سیستم‌های کامپیوتری، شبکه‌ها و نرم‌افزارها را بررسی و تحلیل می‌کند. هکرها بر اساس انگیزه و نحوه فعالیتشان به گروه‌هایی مثل کلاه سفید، کلاه سیاه و کلاه خاکستری تقسیم می‌شوند.

۳- آیا هک همیشه غیرقانونی است؟

قانونی یا غیرقانونی بودن هک به داشتن مجوز و هدف از انجامش بستگی دارد. هک بدون مجوز معمولا جرم حساب می‌شود، اما هک اخلاقی با اجازه صاحب سیستم و برای افزایش امنیت انجام می‌شود.

۴- تفاوت هکر کلاه سفید و کلاه سیاه چیست؟

هکر کلاه سفید با مجوز، آسیب‌پذیری‌های امنیتی را پیدا و گزارش می‌کند تا برطرف شود. در مقابل، هکر کلاه سیاه بدون مجوز به سیستم‌ها نفوذ می‌کند و معمولا قصد سرقت اطلاعات، ایجاد اختلال یا کسب منفعت فعالیت دارد.

۵- هک اخلاقی چیست؟

هک اخلاقی (Ethical Hacking) به معنی استفاده مجاز از تکنیک‌های هک برای پیدا کردن و رفع آسیب‌پذیری‌های امنیتی است. این کار به سازمان‌ها کمک می‌کند قبل از سوءاستفاده مهاجمان، نقاط ضعف را برطرف کنند.

۶- اگر حساب کاربری ما هک شد چه باید کرد؟

اگر حساب کاربریتان هک شد، اول رمز عبور را تغییر دهید و از همه نشست‌های فعال خارج شوید؛ بعد از آن فعالیت‌های مشکوک را بررسی کنید. در صورت امکان احراز هویت چندمرحله‌ای را فعال کنید و اگر لازم بود با پشتیبانی سرویس تماس بگیرید.

۷- رایج‌ترین دلایل هک شدن کاربران چیست؟ 

بیشتر کاربران به دلیل اشتباهات امنیتی هک می‌شوند. استفاده از رمزهای عبور ضعیف یا تکراری، کلیک روی لینک‌های فیشینگ، نصب نرم‌افزار از منابع نامعتبر، به‌روز نکردن سیستم‌عامل و استفاده از شبکه‌های وای‌فای عمومی ناامن، از رایج‌ترین دلایل هک شدن هستند. رعایت همین نکات ساده می‌تواند احتمال هک شدن کاربران را کم‌تر کند.

منابع :

• Ibm
• Fortinet
• kaspersky
• Bonyadvokala
• Cisco
• Cloudflare
• Gsdcouncil
• Allstate
• fortinet